Feyenoord in de Tweede Wereldoorlog

Als in mei 1940 de bommen op Rotterdam vallen en het fascisme voor de deur staat is één ding zeker: Nederland en Europa zullen nooit meer hetzelfde zijn. Een jaar eerder zijn Duitse troepen Polen binnengevallen en twee dagen na die invasie verklaren het Verenigde Koninkrijk en Frankrijk Nazi-Duitsland de oorlog. Tot 1945 houdt de oorlog Rotterdam, Nederland en ja, zelfs de hele wereld, in een ijzeren greep. Maar hoe verging het Feyenoord in die jaren van wanhoop, ellende en dood?

De jaren voor de oorlog

Feyenoord heeft zich in de jaren na haar oprichting in 1908 enorm ontwikkeld. De eens zeer kleine club uit Zuid is gegroeid tot een club met nationale allure. Tot een arbeidersclub, wordt wel gezegd. Een blik op de ledenadministratie van vlak voor de oorlog bewijst anders; Feyenoord is een gevarieerde club met leden uit alle lagen van de bevolking. Het arbeiderisme is niet terug te vinden in het eerste elftal en het bestuur. Veel spelers hebben een kroeg en de bestuursleden hebben bijna allemaal leidinggevende functies in het bedrijfsleven. Niet voor niets spreekt Bert Heesakker, redacteur van clubblad De Feijenoorder en clubicoon van een ‘volksclub’; een club met leden uit alle delen van het volk. In die jaren wordt van de spelers ook hun geloof opgenomen in de administratie. Een duidelijk christelijke, joodse of katholieke club is Feyenoord niet. Dat de club van Zuid komt, waar veel uit het katholieke Brabant en Zeeland gemigreerde arbeiders wonen, is niet overduidelijk terug te vinden in de religie van de spelers, bestuurders en andere leden. Ere-voorzitter Jaap Weber noemt zichzelf in de nadagen van zijn leven zelfs evangelist. Over het aantal Joden dat lid is van Feyenoord is weinig bekend; tot 1940 wordt ook bij hen hun religie nog vermeldt in de ledenadministratie maar uit angst voor de Duitsers wordt daar in ’40 mee gestopt.

Het gaat Feyenoord in die jaren voor de wind. In 1937 wordt het Stadion Feijenoord, in de volksmond al snel De Kuip, geopend. Ook sportief gaat het goed; in 1936, 1938 én 1940, vlak voor de Duitse inval, wordt Feyenoord landskampioen. Afdelingskampioenschappen van de eerste klasse worden behaald in 1931, 1932, 1933, 1936, 1937, 1938 en 1940 en de nationale beker wordt in 1930 en 1935 gewonnen. Enorm succesvolle tijden dus voor Feyenoord, dat Europees gezien een van de grootste en beste team was. De winst op Arsenal in 1938 is hier een bewijs van.

Maar toen vielen de bommen

14 mei 1940 is de dag dat alles veranderde. Voor Nederland, voor Rotterdam en dus ook voor Feyenoord. De stad Rotterdam wordt bijna volledig verwoest door het Duitse bombardement, waarna Nederland zich overgeeft en onder fascistisch gezag komt. De impact van het bombardement op de stad en op de bewoners is nauwelijks te beschrijven. Na de oorlog is Rotterdam een stad in puin die opgebouwd moet worden. Dat Rotterdam anno 2011 een voorloper is op architectonisch vlak is terug te slaan op de oorlog. Er moest simpelweg een nieuwe stad gebouwd worden.

Al tijdens de crisisjaren van de jaren dertig hameren Rotterdammers en Feyenoorders op het nut van doorvoetballen. De arme, werkende bevolking van de stad (en zeker van Rotterdam-Zuid) bezit niks anders dan arbeid en maakt lange dagen. Volksamusement in de vorm van voetbal is dan een welkome afleiding van het harde bestaan. Feyenoord is ook dan al veel meer dan alleen een voetbalclub. Het is een club met een enorme sociale rol in het Rotterdam van voor de oorlog. En die rol moet juist tijdens de zware crisisjaren gekoesterd worden, vindt het Feyenoordbestuur.

De impact van de oorlog is al meteen voelbaar voor Feyenoord. Cluborgaan De Feijenoorder verschijnt in juni 1940 niet, en wordt later wegens papiertekort op slechts enkele a4’tjes gedrukt en opgehangen bij het terrein. Het bombardement heeft wonder boven wonder geen dode Feyenoorders opgeleverd, vermeldt het cluborgaan in de eerste oorlogsuitgave (juli 1940). Kort daarna valt alsnog een dode; de 15-jarige C. Bastiaanse komt bij een Engels bombardement om. Wel worden enkele leden vermist. De leden die aan het front vechten maken het naar omstandigheden echter wel goed.

Schaarste en andere problemen

Het Rotterdams voetbal valt na het bombardement stil. Het kantoor van de Rotterdamsche Voetbal Bond (RVB) aan de Stationsstraat is volledig vernietigd. Daarbij is onder meer de complete ledenadministratie gesneuveld. Feyenoord, op dat moment koploper, wordt noodgedwongen tot afdelingskampioen uitgeroepen. Uiteindelijk wordt de kampioenscompetitie gespeeld, die Feyenoord zoals eerder geschreven won. Naast een tekort aan papier is er in het oorlogse Nederland ook al snel een tekort aan voetbalschoenen, die zodoende op de bon gaan. Kosten? 10 cent. Geïnteresseerden moesten hun verzoek aan de NVB richten, die dan wellicht een paar schoenen op zou sturen. Het komt de voetbalcompetitie niet ten goede.

Schaarste is sowieso een enorm probleem tijdens de oorlog. Niet alleen of gebied van voedsel (de Hongerwinter van 1944/1945) maar ook zeker op voetbalgebied zijn enorme tekorten. Enkele leden zeggen vanwege geldproblemen hun lidmaatschap op, en hetgeen dat er is wordt nauwkeurig bewaard. Zo is de volledige prijzenkast in theekisten verdwenen, die in het huis van voorzitter Cor Kieboom bewaard worden. In 1944 zit de club erg krap in doelnetten. Reparateur P.J. Stekelenburg wordt gevraagd ‘of hij thans spoedigst de bewuste netten, ter reparatie toegezonden, kan opsturen’, daar Feyenoord daar ‘dringend om verlegen is’. Een week later arriveren de doelnetten, samen met wat reparatiegaren. Niet veel later worden alsnog nieuwe netten gekocht. Kosten: 40 gulden.

Dat de schaarste geen peulenschil is maakt een voorval uit november 1943 duidelijk. Lid J. Hartkoorn jr. wordt berispt na ‘knoeien met water’. Het geeft aan dat de nood in die jaren hoog is. Heel hoog.

Stadionverbod voor je eigen stadion

Al snel na de overgave moet Feyenoord uitwijken naar het Spartaanse Kasteel. De Duitse bezetter heeft De Kuip toegeëigend en zodoende moeten de Feyenoorders de kampioenscompetitie op Spangen spelen. Kort daarna keert Feyenoord terug naar Zuid, maar in 1943 ontvangt de club een brief van het gemeentebestuur waarin wordt medegedeeld dat alle wedstrijden voortaan zonder publiek gespeeld moeten worden. Geen belachelijk voorstel van een politiebond zoals recentelijk gebeurde na de ongeregeldheden voorafgaand aan Feyenoord – De Graafschap, maar een voorzorg. De kans is simpelweg te groot dat De Kuip bij een wedstrijd, mits goed gevuld, doelwit van een luchtaanval kan worden. Feyenoord wijkt uit naar Amsterdam. In juli van dat jaar probeert de NVB alles om toch wedstrijden plaats te laten vinden in het Feijenoord Stadion. Getracht wordt om bij het gemeentebestuur toestemming te krijgen voor wedstrijden met maximaal duizend bezoekers. Maar de bestuurders houden vast aan hun eerdere besluit; in De Kuip zullen geen publiekelijk toegankelijke wedstrijden gespeeld worden. Nog enkele malen zal Feyenoord in de jaren die volgen proberen wedstrijden te mogen spelen in De Kuip. Alle pogingen ten spijt: pas op 27 mei 1945 speelt Feyenoord weer in De Kuip, dat de gehele oorlog door de nazi’s wordt gebruikt.

Voetbal

Ondanks dat Feyenoord geen gebruik mag en kan maken van haar thuishaven wordt er in de oorlogsjaren gevoetbald. Hoewel enkele spelers, zoals Van Wijngaarden en Krijgsman, in Duitse teams spelen, lukt het Feyenoord een sterk team op de been te brengen. Aanvoerder is de legendarische Bas Paauwe, en verder spelen in die jaren onder andere Arie de Vroet en Manus Vrauwdeunt in het rood en wit. Sportieve successen worden geboekt in 1942 en 1943. In ’42 wint Feyenoord de Zilveren Bal na een
2-1 overwinning op het Haagse Quick. In 1943 wordt Feyenoord afdelingskampioen, en gehoopt wordt dat in het jaar van het 35-jarig bestaan ook de landstitel gewonnen kan worden. Dat blijkt ijdele hoop. Na ‘thuiswedstrijden’ in Amsterdam gaat ADO er met de eer van door. Heel baanbrekend is het voetbal tijdens de oorlog niet. ‘De roemruchte Feyenoordse leeuw ligt terneer, tam en loom en tot grootse dingen blijkbaar slechts met uitzondering in staat. Zo nu en dan is er een opleving, maar daar is alles mee gezegd’, valt in 1944 in cluborgaan De Feijenoorder te lezen.

Grote gebeurtenissen

In het voorjaar van 1945 lijkt het einde van de oorlog in zicht. Delen van Nederland zijn al bevrijd en het is een kwestie van tijd voordat de rest van Nederland zal volgen. Dat weet ook voorzitter Cor Kieboom, die op 4 mei 1945 (een dag voor de bevrijding dus!) de bestuursvergadering opent met Grote gebeurtenissen werpen hun schaduwen vooruit’. Een dag later wordt Nederland bevrijdt van het fascisme. De oorlogsjaren, die Rotterdam letterlijk verwoest hebben, vormen de club. De mentaliteit van ‘geen woorden maar daden’ blijkt tussen 1940 en 1945 meer dan eens het credo van de club. De strijd die wordt geleverd om de club te laten spelen is kenmerkend voor de club. De club mag immers nooit kapot gaan. En zeker niet door nazi’s.

Advertenties

Een gedachte over “Feyenoord in de Tweede Wereldoorlog

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s