De eendimensionale visie van mijn vak Economie

Hoe moet je een vak Economie invullen? Over die vraag zal mijn economie-docent niet al te lang nagedacht moeten hebben. Vrije marktfundamentalisme, een fascinerende liefde voor alles waar marktwerking in voor komt en vooral; een gebrek aan alternatieven. Dat is universiteit-onwaardig.

Ik geloof niet dat de markteconomie zoals we die nu organiseren de beste manier is om een economie in te richten, maar dat is mijn punt hier niet. De totale onderwerping van de samenleving aan de markt; ik ben er radicaal op tegen. Er zijn betere manieren om de economie te organiseren, denk ik. Bijvoorbeeld coöperatieve bedrijven, waarin werknemers de baas zijn over hun eigen werk. Of een sterke publieke sector waarin de gemeenschap de baas is over haar grootste rijkdommen. Dit neemt niet weg dat ik van een vak ‘Inleidende Economie voor Politicologen’ verwacht aandacht te besteden aan het marktsysteem. Dat is nu eenmaal de economie waarin we nu leven en dus de economie die we ook nu bestuderen.

Maar moet dat alles zijn? Groot was mijn verbazing al bij het eerste hoorcollege toen ‘de economie’ constant neerkwam op een markteconomie. Alsof dé economie per definitie een markteconomie is! Dat leek me niet, en na afloop had ik een discussie met de docent. Dat het natuurlijk zo is dat we nu in een markteconomie leven, maar dat dit niet hoeft te betekenen dat dit voor altijd zo zal zijn. Integendeel; de markteconomie is ook maar een manier om de economie te organiseren, er zijn er meerderen en ook de markteconomie zal ooit voorbij gaan en overgaan in iets anders, zoals ook de markteconomie het product niet altijd bestaan heeft. Dus vroeg ik of we ook aandacht zouden besteden aan bijvoorbeeld de marxistische visie op de economie. Nee, was het antwoord. We leven nu eenmaal in een marktsysteem. Welkom in de eendimensionale academische wereld.

Dat is natuurlijk een wanprestatie van jewelste. Ik denk dat een academische opleiding breed moet zijn. Aan moet zetten tot nadenken. Tot kritische visies op de wereld zoals die nu is. Een vak economie, waarin de conclusie van elk hoorcollege is dat het marktsysteem de definitieve overwinning heeft behaald, moet juist breed zijn. Adam Smith, natuurlijk, maar ook Karl Marx. Dé economie bestaat niet. De economische verhoudingen van nu zijn geen natuurverschijnsel, maar het gevolg van ideologische keuzes, gebaseerd op economische theorieën. Laten we dan ook die economische ideologieën ontrafelen. Doen alsof alles vast ligt als ware een natuurlijk proces, is onzin en universiteit-onwaardig.

Nog los van de vraag hoe een academische opleiding ingericht zou moeten worden, is het toch opmerkelijk dat het marktsysteem nog steeds als hét systeem wordt gezien. Hebben de afgelopen jaren niet het failliet van het marktkapitalisme laten zien? De ongeremde krachten die los kwamen bij de crisis van 2008, de enorme problemen in de financiële sector, de private winsten en publieke verliezen, de onvrede over de totale onderwerping van de wetten van de markt aan de samenleving, de miljarden die nodig zijn om het systeem te redden; de markteconomie kan zomaar haar langste tijd gehad hebben. Dat de hoorcolleges desondanks blijven promoten hoe geweldig het marktsysteem wel niet is, is daarom des te meer vreemd. Ze gaan niet over een gematigd kapitalisme, bijvoorbeeld het Rijnlandse model dat na de Tweede Wereldoorlog in West-Europa voor welvaart zorgde, maar over een radicaal vrijemarktsysteem waarin de markt alles bepaalt en gemeenschappelijke organisatie, zoals een overheid, eigenlijk onnodig is, ‘want de onzichtbare hand lost het op’ (ja, echt!). Dat kan een ideaal zijn, en is het vermoedelijk ook van de docent, maar mag nooit de invulling van een hele cursus over economie zijn.

Ik denk dat een academische opleiding breed moet zijn. Het is logisch dat de markteconomie aan bod komt bij een vak over Economie, maar dit kan nooit de enige invulling zijn. Waar zijn de kritieken op kapitalisme? Waar is Marx? Waarom wordt Keynes in een paar minuten afgedaan als irrelevant? Als ik zes weken lang wil horen hoe geweldig het marktkapitalisme wel niet is, was ik wel aan de Universiteit van Chicago, de thuisbasis van economen als Milton Friedman, gaan studeren.

Het is zo zonde en ook zorgelijk om een vak als Economie te reduceren tot een bijna propagandistische reeks colleges over de grootsheid van de markteconomie. Een tentamenvraag waarin het enige goede antwoord is dat de markteconomie beter is dan andere systemen, is zorgelijk, zonde, eng en zou niet op een universiteit thuis mogen horen (natuurlijk zou het bekritiseren van de markteconomie niet tot punten leiden, bleek uit het antwoordmodel. Alleen de voordelen van de markteconomie leverde punten op). Een academische opleiding of cursus mag nooit één theorie als objectieve waarheid bestempelen. En zeker niet bij een vak waarin de meningen en ideeën zo enorm verdeeld zijn als bij Economie. Dat dit wel gebeurt, is universiteit-onwaardig.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s