Venezuela post-Chavez: what’s left?

Toen de Venezolaanse president Hugo Chavez begin maart van dit jaar overleed, kwam er een einde aan veertien fascinerende jaren. In de veertien jaar dat Chavez regeerde, transformeerde hij Venezuela van een onderontwikkeld land, getergd door de ‘structurele hervormingsprogramma’s’s van het IMF, naar een economisch succesvolle staat, waarin bestrijding van armoede een topprioriteit was. Sinds 14 april is Nicolas Maduro president van het Zuid-Amerikaanse land. Wat is Chavez’ erfenis en wat zijn Maduro’s uitdagingen?

21-eeuws socialisme
De reacties op de dood van Margaret Thatcher deden wel wat denken aan de reacties op de dood van Chavez, amper een maand eerder. Blijdschap, euforie en kritiek aan de ene kant, treurnis, respect en rouw aan de andere kant. Hoewel hun politieke overtuigingen compleet van elkaar verschilden en Chavez’ socialisme in zekere zin een reactie was op Thatcheristische hervormingen in Venezuela, waren ze allebei verre van onomstreden en not for turning.
Chavez was een socialist. Veel politici drijven naar mate ze meer macht krijgen meer naar het centrum. Chavez niet. Integendeel. Eind jaren negentig nog probeerde hij directeuren van grote banken gerust te stellen, en aan het begin van de eenentwintigste eeuw repte hij nog over een nieuwe “klasse van werkgevers”. Hoe veranderden de tijden, want in de jaren voor zijn dood ging het steeds vaker over een “21-eeuws socialisme”, een wapen tegen “het kapitalisme en imperialisme”. Het bracht hem en Venezuela succes. Moeilijk valt te ontkennen dat de gemiddelde burger er op vooruit ging: een verdubbeling van het bbp per inwoner, een daling van maar liefst zeventig procent (!) in extreme armoede, miljoenen mensen die voor het eerst toegang kregen tot gezondheidszorg en (gratis) onderwijs, een enorme daling van de werkloosheid en uitroeiing van analfabetisme.

Ook economisch boekte Venezuela onder Chavez succes. De staatsschuld daalde en de economie groeide met cijfers waar westerse landen alleen maar van kunnen dromen. De hoge inflatie is nog altijd lager dan toen hij de macht eind jaren negentig overnam. Tegelijkertijd zijn de olieinkomsten hoog. Het oliebedrijf nationaliseerde hij, en de inkomsten gebruikte hij voor sociale programma’s. Een belangrijke vraag is in hoeverre zo’n stelsel houdbaar is. Een recente studie stelt van wel: het schat de reserves van het land op zo’n driehonderd miljard vaten, terwijl het land maar ongeveer één miljard vaten per jaar uit de grond haalt.
Chavez was dan ook populair onder de bevolking. In het buitenland werd er wat anders over hem gedacht. Zijn goede contacten met landen als Iran, Syrië en Wit Rusland baarden op zien, en terecht. Ook het gebruik van staatsmedia voor propagandistische doelen en tegenwerking van de oppositie droegen niet bij aan een positief beeld.

What’s left?
Het is duidelijk dat het Chavez-tijdperk achter ons ligt, de vraag is echter of zijn “21-eeuwse socialisme” dat ook is. Zijn opvolger, Nicolas Maduro, de voormalige vice-president en oud-vakbondsleider, wacht een zware taak. De erfenis van een succesvol president ligt op zijn schouders. Het is niet gek dat hij na zijn aantreden aan gaf Chavez’ beleid voort te zetten. Toch zijn er grote uitdagingen en moet Maduro zich zorgen maken. Hoewel politieke tevredenheid in het land hoog is en er veel vertrouwen in het systeem is, en Jimmy Carter’s stichting de verkiezingen in Venezuela “the best in the world” noemde, is de toekomst van het Chavismo niet per sé veilig.

Chavez was succesvol mede dankzij de eenheid in de Bolivariaanse Coalitie (vernoemd naar de Venezolaanse onafhankelijkheidsstrijder Simon Bolivar), een samenwerking tussen vakbonden, linkse organisaties en sociale bewegingen. Niet alleen Chavez’ charisma speelde daarin een rol, zoals soms gesteld wordt. Charisma, dat Maduro een stuk minder lijkt te hebben. Belangrijker voor het verklaren van het succes is dat Chavez erin slaagde grote delen van de bevolking meer zeggenschap te geven, over hun bedrijven en hun gemeenschappen. Bedrijven werden genationaliseerd en onder mede-bezit van werkers geplaatst, verenigd in arbeidersraden. Gemeenschappen werden gedemocratiseerd en burgers kregen met gemeenschapsraden meer invloed. Olieinkomsten werden gebruikt voor grote sociale programma’s, die veel mensen vooruit hielpen. Maduro moet zich beseffen dat steun en effectiviteit van zijn beleid gebaat zijn bij eenheid in de Bolivariaanse Coalitie en het in standhouden van het patronage-systeem.
Daarnaast wacht Maduro grote uitdagingen op het continent dat bestuurd wordt door linkse presidenten. Kirchner in Argentinië en Rousseff in Brazilië staan voor een meer gematigd socialistische koers, terwijl Evo Morales in Bolivia en Rafael Correa in Ecuador meer de neo-marxistische lijn volgen die ook Chavez volgde. Herverdeling gecombineerd met onteigening en democratisering van de werkplaats. In een continent geleid door sterke persoonlijkheden, zal Maduro zich moeten onderscheiden. Wil hij zijn voorganger opvolgen in het informele leiderschap op het continent, wacht hem een grote uitdaging. Morales en Correa zijn ervaren, zowel ideologisch als bestuurlijk.

Maduro staat dus grote uitdagingen te wachten. Het prestige dat zijn voorganger in veertien jaar had opgebouwd, is geen garantie tot succes. Tekenend is dat Maduro bij de presidentsverkiezingen in april veel minder stemmen kreeg dan Chavez bij de verkiezingen enkele maanden eerder. Ook zal hij moeten doen wat zijn voorganger niet lukte: de hoge criminaliteit in het land inperken en corruptie aanpakken. De tijd dringt. In 2015 wachten nieuwe parlementsverkiezingen. Weet hij voor die tijd geen zichtbare successen te boeken, dan kan zijn krappe overwinning van april dit jaar zo maar omslaan in een nederlaag.

Bronnen:
http://www.ftm.nl/original/economisch-beleid-chávez-zo-slecht-nog-niet.aspx (2013) “Economisch beleid Chavez zo slecht nog niet”, Follow The Money
http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22215395 (2013) “Venezuela: Challenges facing Maduro in Post-Chavez era”, BBC
Weisbrot, M., Johnston, J. (2012) “Venezuela’s Economic Recovery: Is it Sustainable?”, Centre for Economic and Policy Research
http://www.electionguide.org/country.php?ID=231 (2013) “Country profile: Venezuela”, Election Guide
Lambert, R. (2013) “Red in a blue world” Le Monde Diplomatique, april 2013
Wilpert, G. (2013) “Venezuela after the death of Chavez: unity and succession” Le Monde Diplomatique, april 2013

Dit artikel verscheen in Debat, Leidsch Politicologisch Magazine in de zomer van 2013.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s