Waarom ik Geen Peil nog niet ondertekende

Vrij lang heb ik er over nagedacht: wel of niet Geen Peil, de door GeenStijl georganiseerde oproep tot een referendum over het associatieverdrag met Oekraïne, ondertekenen? De laatste tijd vroegen mensen het soms aan me, wat ik ervan vond. Ik wist het niet. Ik ben tegen het associatieverdrag en vóór grotere zeggenschap van Europese burgers over de koers die Europa vaart. Maar ik heb nog niet getekend, en zal hier uitleggen waarom.

Er valt goed over te discussiëren of een referendum de juist manier is om een democratie vorm te geven. De vraagstelling geeft vaak een zekere sturing aan de – door voorstanders van het referendum gewenste – uitslag. Het kan leiden tot een ogenschijnlijke dictatuur van de meerderheid bij een kleine meerderheid. Het reduceert ingewikkelde vraagstukken tot simplistische vraagstellingen. Of het hele idee van een referendum is niet voldoende; democratie moet gaan om deliberatie tussen burgers, niet simpelweg verkiezingen en ja of nee. Een levendige discussie wordt gereduceerd tot een enkele vraagstelling. Ja of nee, voor of tegen.

Maar op massa-niveau is het af te vragen of er, op dit moment, betere manieren zijn om binnen de Europese Unie democratie te organiseren dan referenda. Over het bestaan van een Europese demos en Europees burgerschap valt te twisten, niet op de laatste plaats vanwege de kleine rol die burgers van lidstaten de afgelopen decennia speelden bij Europese integratie wat het vormen van een Europese burgerij voorkwam. Deliberatie tussen burgers kan dan wel wenselijk zijn, maar tussen welke burgers eigenlijk? En hoe organiseer je iets op continentale schaal? (ik denk dat dergelijke deliberatief-democratische projecten wel mogelijk en ook wenselijk zijn, maar dat is niet het punt van dit stuk)

De grote vraag is alleen: over welke onderwerpen organiseer je een referendum, of roep je op tot de organisatie daarvan? Binnen de Europese Unie zijn de afgelopen decennia fundamentele ideologische keuzes gemaakt die de zeggenschap van burgers (en nationale democratieën) verminderd hebben. De afgelopen jaren zijn de instelling van allerlei financiële mechanismen en instituties voorbeelden van hoe Europa een ideologisch project is geworden dat zelfs geringe afwijzing daarvan door nationale overheden en democratieën bemoeilijkt. Het ESM (Europees Stabiliteits Mechanisme), het Verdrag van Lissabon en tal van andere verdragen en regelingen verkleinen de zeggenschap van burgers op de richting van de politiek enorm: er worden overwegend neoliberale ideologische plannen op staten neergelegd, en de ruimte om daarvan af te wijken is erg klein, bijvoorbeeld door straffen.

Is het ESM, of andere begrotingsregels, die, zoals Ewald Engelen deze week terecht in De Groene Amsterdammer opmerkt, de mogelijkheid tot progressieve (Europese) politiek vrijwel uitsluit (de cynicus zal zeggen: hierom pleit Geenstijl niet voor een referendum over deze regels), niet veel belangrijker om een referendum over te organiseren dan een associatieverdrag met een staat die nooit lid zal worden van de Europese Unie? Oekraïne is een interessant land, maar ik denk dat de kans dat het land ooit werkelijk lid zal worden van de EU zeer gering is. Het land kent matig ontwikkelde democratische instituties en grote macht van (corrupte) oligarchen. Het voldoet bij lange na niet aan de eisen over mensenrechten. Nog los daarvan moet de keuze om lid te worden uiteindelijk primair bij Oekraïnse burgers liggen, en ik weet niet of zij in grote meerderheid voor toetreding zullen zijn.

Het associatieverdrag zou een prikkel kunnen geven democratische standaarden te verhogen, maar het kan nog decennia kunnen duren voordat Oekraïne aan toelatingseisen tot de EU voldoet. En zelfs daarna is om geopolitieke redenen het zeer te betwijfelen of het land lid zal worden van de EU (de Russische houding tegenover het land, basically). Hoewel Rusland Oekraïne graag binnen haar invloedssfeer wil, evenals de EU dus, denk ik dat Oekraïne zal en moet blijven wat ze is: een grensland (de letterlijke betekenis van haar naam) tussen Rusland en haar invloedssfeer en de Europese Unie. (dit is ook waarom ik tegen het associatieverdrag ben: Oekraïne heeft in de EU weinig te zoeken, en toenemende integratie van het land daarvan kan een Russische reactie uitlokken om het land binnen haar invloed te krijgen)

Ergo; ik denk dat de zeggenschap en invloed van burgers op Europa als politiek project enorm moet toenemen, maar betwijfel of a) een referendum daarvoor het juiste instrument is, en b) of Geen Peil een referendum wil over het juiste van de vele problemen die de EU heeft. Veel belangrijker dan een referendum over een verdrag met een land waarvan ik denk dat kans tot toetreding tot de EU verwaarloosbaar is, vraagt de enorme beperking van burgers om hun eigen polis vorm te geven door de strikte invoering en naleving van bizarre begrotingsregels veel meer om een volksraadpleging.

Maar overtuig me vooral om nog wél te ondertekenen, bijvoorbeeld in de comment-sectie hieronder.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s